राजीव काळे, नवी दिल्ली: आपला शेजारी देश असलेल्या म्यानमारमध्ये (आधीचा ब्रह्मदेश) तीन वर्षांपूर्वीपर्यंत लोकशाही होती. आँग सान स्यू की यांच्या नेतृत्वाखालील सरकार तेथे होते. मात्र १ फेब्रुवारी २०२१ रोजी लष्कराने सत्ता हाती घेतल्यानंतर तो देश अस्थिरतेच्या गर्तेत ढकलला गेला आहे. गेल्या काही दिवसांपासून सत्ताधारी लष्करी अधिकाऱ्यांच्या गटाच्या (जुंता) विरोधात काही संघटनांनी संघर्ष पुकारला असून, त्यामुळे म्यानमारमध्ये सातत्याने हिंसाचार सुरू आहे. त्या संघर्षाचे चटके ईशान्य भारताला बसत आहेत. या पार्श्वभूमीवर गृहमंत्री अमित शहा यांनी संपूर्ण भारत-म्यानमार सीमेवर काटेरी कुंपण घालण्याची घोषणा केली.

कुंपण कुठे? किती?

भारत-म्यानमार सीमेवर एक हजार ६४३ किमी लांबीचे हे कुंपण घालण्यात येणार आहे. मिझोरम, अरुणाचल प्रदेश, मणिपूर व नागालँड ही चार राज्ये सीमेला लागून आहेत. त्यातील अरुणाचल प्रदेशातील सीमा आहे ५२० किमी, मिझोरममधील ५१० किमी, मणिपूरमधील ३९० किमी आणि नागालँडमधील सीमा आहे २२३ किमी. या चार राज्यांतील सीमेवर कुंपण येईल. सीमेलगत गस्तमार्गही बांधण्यात येणार आहे. या कामासाठी ३२०० कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे. कुंपण उभारणीचे काम चार वर्षांत पूर्ण होईल, असा अंदाज आहे.

सध्याची स्थिती काय?

दोन्ही देशांमधील सीमा सध्या बहुतांश खुली आहे. मणिपूरमध्ये केवळ दहा किमी लांबीच्या सीमेवर कुंपण आहे व आणखी २० किमीसाठी परवानगी मिळाली आहे. दोन्हीकडच्या नागरिकांना एकमेकांच्या देशांत जाणे-येणे खूपच सोपे-सहज आहे. सीमाभागातील स्थानिक वंशांच्या नागरिकांना एकमेकांच्या देशांत व्हिसामुक्त प्रवेशाची मुभा आहे. त्यासाठी त्यांना पास दिला जातो. या पासाचा कालावधी एक वर्ष असतो. त्याआधारे स्थानिक वंशांचे नागरिक एकमेकांच्या देशात १६ किमी अंतरापर्यंत व्हिसाशिवाय जाऊन दोन आठवडे राहू शकतात. मात्र, कुंपण झाल्यानंतर हा मुक्त प्रवेश पूर्णपणे बंद होईल. म्यानमारमधील कुणाला भारतात पाऊल टाकायचे असेल तर त्याला व्हिसा अनिवार्य असेल.

कुंपण कशासाठी?

म्यानमारमधील अस्थिर व स्फोटक स्थिती, हिंसाचार यामुळे तेथून मोठ्या प्रमाणात विस्थापित भारतात विस्थापित म्हणून येत आहेत. मिझोरममध्ये जुंताविरोधी बंडखोर येत-जात असतात. मणिपूरमध्ये म्यानमारचे घुसखोर प्रवेश करीत असतात. त्याचबरोबर, ईशान्येकडील राज्यांत अस्थिरता निर्माण करण्याची कटकारस्थाने रचणाऱ्या, हिंसाचार घडवण्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्या अनेक गटांचे तळ म्यानमारमध्ये आहेत. तेथून त्यांना बळ मिळते. शस्त्रे व अमली पदार्थ यांची तस्करीही मोठ्या प्रमाणात होते. सध्या सीमा बहुतांशी खुली असल्याने ही तस्करी रोखणे हे सुरक्षा दलांसाठी आव्हानात्मक ठरते आहे. त्यात, म्यानमारमधील सत्ताधारी जुंताला चीनचा पाठिंबा आहे. म्यानमारला पूर्णपणे कह्यात घेण्याचे चीनचे डावपेच आहेत. या सगळ्याच गोष्टी भारताच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने चिंताजनक आहेत. हे लक्षात घेऊनच संपूर्ण सीमा कुंपणबंद करण्याचा निर्णय़ घेतल्याचे केंद्र सरकारने सांगितलेले आहे. दोन्ही देशांच्या परराष्ट्र खात्यांच्या पातळीवर औपचारिक चर्चा होऊन अधिकृत निर्णय जाहीर केला जाईल.

कोण, काय म्हणते?

म्यानमारमधील परिस्थिती पाहता कुंपणउभारणीचा निर्णय योग्य व गरजेचा असल्याची भावना आहे. मात्र, त्यावर काही जाणकार, अभ्यासक आक्षेप घेत आहेत. गेल्या काळात मणिपूरमधील परिस्थितीचा मुद्दा कमालीचा संवेदनशील झाला आहे. म्यानमारमधून येणाऱ्या कुकी घुसखोरांमुळे मणिपूरमध्ये समस्या निर्माण होत आहेत, असा मणिपूरच्या सत्ताधाऱ्यांचा दावा आहे. मात्र, ‘कुकी हे म्यानमारचेच’, असे गृहीतक या दाव्याआडून ठसवण्याचा सत्ताधाऱ्यांचा प्रयत्न आहे; प्रत्यक्षात ते दोन्ही देशांत आहेत. दोन्ही देशांत वांशिक भाऊबंद आहेत. त्यांच्यात पिढ्यानपिढ्यांचे घट्ट संबंध आहेत, व्यवहार आहेत. या सगळ्यावर कुंपणउभारणीने गदा येईल. त्याशिवाय, प्रत्यक्ष म्यानमारमध्ये भारतीय वंशाचे जवळपास २० लाख लोक आहेत. कुंपणउभारणीने दोन्ही देशांतील संबंधांत मिठाचा खडा पडल्यास या लोकांना समस्यांना तोंड द्यावे लागू शकते. राजकीय परिप्रेक्ष्यात बोलायचे तर, अरुणाचल प्रदेशने कुंपणउभारणी निर्णयाचे स्वागत केले आहे. मिझोरम, नागालँड यांनी मात्र विरोध दर्शविलेला आहे. आता प्रत्यक्षात कुंपणउभारणी सुरू झाल्यानंतर, त्याचे काय पडसाद उमटतात, ते महत्त्वाचे ठरेल.



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *