नवी दिल्ली : एकेकाळी अब्जावधी रुपयांच्या साम्राज्याचे मालक असलेले फोर्टिसचे माजी प्रवर्तक मलविंदर सिंग आणि शिविंदर सिंग आज तुरुंगाच्या मागे आहेत. २००१ मध्ये फक्त एका रुग्णालयाचे मालक असलेले सिंग बंधू यांनी केवळ १० वर्षांत हा आकडा ६६ वर पोहोचवला. प्रगतीचा प्रचंड वेग असूनही सिंग बंधूंनी दोन चुका केल्या ज्या त्यांना तुरुंगाच्या दारात घेऊन गेल्या. एकेकाळी फोर्ब्सच्या अब्जाधीशांच्या यादीत असलेले यशस्वी उद्योगपती मलविंदर आणि शिविंदर सिंग हे दोघे भाऊ आता तुरुंगाची हवा खात आहेत.

कोण आहेत सिंग बंधू
स्वातंत्र्यापूर्वी रणजीत आणि गुरबक्ष या दोन चुलत भावांनी मिळून औषध वितरण कंपनी सुरू केली. रंजीतच्या नावाची सुरुवातीची अक्षरे आणि गुरबक्षच्या नावाची शेवटची अक्षरे (Ran+Bax) एकत्र करून कंपनीचे नाव Ranbaxy ठेवण्यात आले पण १९४७ मध्ये त्यांनी ही कंपनी मोहन सिंग यांना विकली. त्यांच्यानंतर त्यांचा मुलगा परविंदर सिंगने कंपनीची सूत्रे हाती घेतली आणि कंपनीचे अच्छे दिन सुरू झाले. २००० मध्ये परविंदर सिंगच्या निधनानंतर त्यांची दोन मुले – मलविंदर आणि शिविंदर यांनी कंपनीची जबाबदारी सांभाळली.

UAE मधला भारतीय अब्जाधीश कंगाल, एक अहवालाने वर्षांच्या मेहनतीवर पाणी
रॅनबॅक्सीवर चुकीची माहिती देण्याचे आरोप
१९३७ मध्ये फार्मा ट्रेडिंग कंपनी म्हणून सुरू झालेली रॅनबॅक्सी नंतर फार्मास्युटिकल कंपनी बनली. २००८ मध्ये जपानी कंपनी डायचीने रॅनबॅक्सीला सुमारे १० हजार कोटी रुपयांना विकत घेतले मात्र, याआधीही औषधांच्या गुणवत्तेच्या चाचणीत हेराफेरी केल्याचा आरोप कंपनीवर झाला होता. पण सिंह बंधूंच्या हातून रॅनबॅक्सी जपानी कंपनीच्या हातात गेल्याने सर्वात मोठा वाद निर्माण झाला. त्यावेळी जपानी कंपनीने सिंग बंधूंवर रॅनबॅक्सीबद्दल चुकीची माहिती देऊन महागड्या किमती वसूल केल्याचा आरोप केला आणि नुकसान भरपाईसाठी गुन्हा दाखल केला.

दोन भावांच्या पतनाची कहाणी
२००८ मध्ये दोन्ही भावांनी रॅनबॅक्सीमधील त्यांचा हिस्सा जपानी कंपनी डायची सॅंक्योला ९,५७६ कोटी रुपयांना विकला त्यासह दोन्ही भावांच्या पतनाची कहाणी सुरू झाली. यातून मिळालेल्या पैशांपैकी त्यांनी २००९-१० या वर्षात दोन हजार कोटी रुपये कर्ज आणि कर फेडण्यासाठी खर्च केले. त्याच वेळी, त्यांची नॉन-बँकिंग वित्तीय कंपनी रेलिगेअरमध्ये १७०० कोटी रुपये आणि हॉस्पिटल चेन फोर्टिसमध्ये २२३० कोटी रुपये गुंतवले.

नशिबाने कशी थट्टा मांडली! एकेकाळी पैशांच्या राशीत लोळणारा अब्जाधीश पाण्यासोबत खातोय ब्रेड
पैशांच्या फेरफारचे आरोप
२००८ मध्ये सिंग बंधूंच्या ज्या रॅनबॅक्सी डीलची प्रशंसा करण्यात आली होती, ती नंतर त्यांच्या गळ्याचा फास बनली. करारानंतर २०१४ पर्यंत चुकीच्या उत्पादन पद्धती आणि औषधांशी संबंधित चुकीच्या डेटामुळे रॅनबॅक्सीच्या चार प्लांटवर US औषध नियामकाने बंदी घातली. त्यानंतर डायचीने सिंग बंधूंच्या विरोधात आंतरराष्ट्रीय लवाद न्यायालयात खटला सुरू केला आणि करारादरम्यान माहिती लपवल्याचा आरोप केला. जपानी कंपनीने खटला जिंकला आणि न्यायालयाने सिंग बंधूंना डायचीला ३,५०० कोटी रुपयांची नुकसान भरपाई देण्यास सांगितले. हे टाळण्यासाठी सिंग बंधूंनी लवाद न्यायालयाच्या निर्णयाला दिल्ली उच्च न्यायालयात आव्हान दिले.

बिनदिक्कत विस्तार महागात पडला
रॅनबॅक्सी सोडल्यानंतर सिंग बंधूंनी भारतात आणि परदेशात हॉस्पिटल चेन व्यवसायाचा विस्तार करण्यास सुरुवात केली आणि रेलिगेअर ब्रँड अंतर्गत वित्तीय सेवा व्यवसायात प्रवेश केला. २००१ मध्ये सिंग बंधूंकडे एक हॉस्पिटल होते जे २०११ पर्यंत ६६ पर्यंत वाढले. २००८ मध्ये रॅनबॅक्सीच्या विक्रीनंतर लवकरच सिंग बंधूंनी मॉरिशसमध्ये RHC फायनान्शियल सर्व्हिसेस नावाचे स्पेशल पर्पज व्हेईकल (SPV) स्थापन केले.

काही काळानंतर एसपीव्हीकडे फोर्टिस इंटरनॅशनलसह आणखी 6 कंपन्या होत्या, ज्या त्यांनी इतरांकडून खरेदी केल्या होत्या. या कंपन्यांनी श्रीलंका, हाँगकाँग, ऑस्ट्रेलिया आणि सिंगापूर येथे रुग्णालये बांधली होती किंवा बांधत होते. हॉस्पिटल चेन व्यवसायाच्या अंधाधुंद विस्तारामुळे २०११ पर्यंत स्टॉक मार्केट लिस्टेड फोर्टिसवर ७ हजार कोटी रुपयांचे कर्ज झाले होते. दुसरीकडे, वित्तीय सेवा व्यवसाय कधीही भक्कमपणे उभा राहू शकला नाही.

प्रचंड कर्जाने बुडवले
२०११ पर्यंत सिंग बंधूंना समजले होते की कर्ज त्यांना बुडवणार आहे. यानंतर त्यांनी कर्ज कमी करण्यासाठी त्यांनी समूहाचे व्यवसाय एक-एक करून विकण्यास सुरुवात केली. प्रथम ऑस्ट्रेलियन युनिट डेंटल कॉर्पोरेशनला विकले गेले, त्यानंतर सिंगापूर-सूचीबद्ध रेलिगेअर हेल्थ ट्रस्टला २२०० कोटी रुपये आणि ३७०० कोटी रुपयांची इक्विटी डायग्नोस्टिक बिझनेस SRL मध्ये विभागली गेली. या सर्व प्रकारामुळे फोर्टिसवरील कर्ज २३०० कोटी रुपयांवर आले.



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *